រាជធានីភ្នំពេញ ៖ ថ្លែងក្នុងពិធីបើកសិក្ខាសាលាផ្សព្វផ្សាយ ស្តីពី «គោលការណ៍គ្រឹះ របស់ចលនាអន្តរជាតិ ការប្រើប្រាស់ និងការការពារបដិរូបកាកបាទក្រហម និងអឌ្ឍចន្ទក្រហម និងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ» នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦ ឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន បានឱ្យដឹងថា ៖ «ក្នុងបរិបទនៃការរីកចម្រើនយ៉ាងគំហុក នៃបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានបានផ្លាស់ប្ដូរមុខមាត់ថ្មីយ៉ាងលឿនរហ័ស ។ អ្នកសារព័ត៌មាន, អ្នកផលិតមាតិកា (CONTENT CREATORS) និងអ្នកមានឥទ្ធិពលលើបណ្ដាញសង្គម (INFLUENCERS) បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ មិនអាចខ្វះបាន ក្នុងការបញ្ជូនព័ត៌មាន និងបង្កើតមតិសាធារណៈ» ។
ឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា បន្តថា ប៉ុន្តែទន្ទឹមនឹងឥទ្ធិពលដ៏ទូលំទូលាយនេះ លោកសង្កេតឃើញថា ការយល់ដឹងពីក្របខណ្ឌច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិមួយចំនួននៅមានកម្រិតនៅឡើយ ជាពិសេសការយក «បដិរូបកាកបាទក្រហម និងអឌ្ឍចន្ទក្រហម» ទៅប្រើប្រាស់ខុសបច្ចេកទេស និងផ្ទុយពីគោលការណ៍ច្បាប់ដោយអចេតនា នៅតាមគ្លីនិកឯកជន ឱសថស្ថាន អាជីវកម្មពាណិជ្ជកម្ម និងនៅលើបណ្តាញសង្គម ។
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន ក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ៖ «យើងត្រូវជ្រាបច្បាស់ថា បដិរូបកាកបាទក្រហម និងអឌ្ឍចន្ទក្រហម មិនមែនជានិមិត្តសញ្ញា ពាណិជ្ជកម្ម ឬនិមិត្តសញ្ញាទូទៅ ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រនោះទេ ប៉ុន្តែជា «បដិរូបនៃការការពារ និងសង្គ្រោះអាយុ ជីវិតមនុស្សជាតិ» ដែលត្រូវបានការពារដោយអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ និងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីតម្លៃផ្លូវច្បាប់ នៃការប្រើប្រាស់បដិរូប ទាំងក្នុងទម្រង់ “ការការពារ” (PROTECTIVE USE) និងទម្រង់ “ការសម្គាល់” (INDICATIVE USE) គឺជាកាតព្វកិច្ចរួមរបស់យើងទាំងអស់គ្នា ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពដល់ប្រតិបត្តិការមនុស្សធម៌ និងបុគ្គលិកសង្គ្រោះ» ។
ជាមួយគ្នានេះផងដែរ លោកស្រី ពុំ ចន្ទីនី អគ្គលេខាធិការកាកបាទក្រហមកម្ពុជា បានឱ្យដឹងថា ៖ «នៅក្នុងយុគសម័យកាលឌីជីថលបច្ចុប្បន្ន ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន មានភាពរហ័សរហួន និងមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើបណ្តាញសង្គម ។ អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកផលិតមាតិកា (Content Creators) និងអ្នកមានឥទ្ធិពល (Influencers) បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបញ្ជូនព័ត៌មាន និងផ្លាស់ប្តូរការយល់ដឹងនៅក្នុងសង្គម ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កន្លងមកនេះការប្រើប្រាស់ បដិរូបកាកបាទក្រហម និងអឌ្ឍចន្ទក្រហម ដោយខុសច្បាប់ឬខុសបច្ចេកទេស នៅតែបន្តកើតមានជាហូរហែ ដោយអចេតនា ដោយព្រោះខ្វះការយល់ដឹង ពីបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិ» ។
លោកស្រី ពុំ ចន្ទីនី បន្តថា ៖ «ដូចនេះហើយបានជាយើងរៀបចំសិក្ខាសាលានៅថ្ងៃនេះ គឺក្នុងគោលបំណងចម្បងៗ ដូចជា ៖ ការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ និងគោលការណ៍គ្រឹះទាំង ៧ ។ បញ្ជ្រាបការយល់ដឹងអំពីតម្លៃផ្លូវច្បាប់ នៃការប្រើប្រាស់ និងការការពារបដិរូបឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ។ ជំរុញឱ្យអ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកផលិតមាតិកាឌីជីថល ក្លាយជា “អ្នកសារព័ត៌មានប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ និងការទទួលខុសត្រូវ” ក្នុងការរាយការណ៍ព័ត៌មានមនុស្សធម៌ ។ បង្កើតបាននូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជិតស្និទ្ធ និងភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្ររវាង កាកបាទក្រហមកម្ពុជា ក្រសួងព័ត៌មាន អ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកផលិតមាតិកាឌីជីថល» ។
សូមជម្រាបថា បដិរូបកាកបាទក្រហម និងអឌ្ឍចន្ទក្រហម មិនមែនជាឡូហ្គោ ឬជានិមិត្តសញ្ញាពាណិជ្ជកម្មធម្មតាឡើយ។ ការប្រើប្រាស់ និងការការពារបដិរូបនេះ ត្រូវបានធានា និងការពារដោយ៖ ច្បាប់អន្តរជាតិ៖ អនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ ១២ សីហា ១៩៤៩ និងពិធីសារបន្ថែម ។ ច្បាប់ជាតិ៖ ព្រះរាជក្រឹត្យស្តីពីការប្រើប្រាស់ និងការការពារបដិរូបកាកបាទក្រហម និងអឌ្ឍចន្ទក្រហម ។ ដូច្នេះ ការប្រើប្រាស់បដិរូបខុសពីបទដ្ឋានច្បាប់ ឬគ្មានការអនុញ្ញាត គឺជាអំពើ “ល្មើសច្បាប់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ” ទាំងក្នុងកម្រិតជាតិ និងអន្តរជាតិ ។ (មានចែងក្នុងព្រះរាជក្រឹត្យ ជំពូកទី ៧ ស្តីពី ទោសប្បញ្ញត្តិ, មាន ៤មាត្រា) ការប្រើប្រាស់បដិរូបខុសក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធលំដាប់អន្តរជាតិ (ស្ថានភាពជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ) អាចផ្តល់ផលអវិជ្ជមានដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលកំពុងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវស្មារតីអត់ធ្មត់ខ្ពស់ និងកំពុងប្រើយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនដោយវិធីសាស្ត្រនយោបាយការទូត និងសន្តិវិធី ។
បដិរូប គឺជា “សញ្ញានៃការការពារ (Protective Use)” ដែលជូនដំណឹងដល់ភាគីប្រយុទ្ធថា មនុស្ស យានយន្ត ឬគ្រឿងបរិក្ខារដែលមានបដិរូបនេះ ត្រូវតែទទួលបានការការពារគ្រប់ពេលវេលា និងមិនអាចត្រូវបានកំណត់ជាគោលដៅវាយប្រហារពីគ្រប់ភាគីទាំងអស់នៅក្នុងជម្លោះឡើយ ។ ហេតុដូចនេះ លក្ខខណ្ឌប្រើប្រាស់ បដិរូបជាសញ្ញានៃការការពារនេះ អាចប្រើប្រាស់បាន តែនៅក្នុងស្ថានភាពមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធប៉ុណ្ណោះ ហើយទីតាំង ឬបរិវេណនោះ ត្រូវតែស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់ ICRC ឬសមាគមជាតិ ដោយគ្មានការស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានយោធា ឬព័ណ៌ប្រហាក់ប្រហែល ចេញ-ចូលឡើយ ។ ប្រសិនបើមានការប្រើប្រាស់បដិរូបខុស វានឹងធ្វើឱ្យភាគីសង្គ្រាម ឬអ្នកកាន់អាវុធបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើបដិរូប ព្រមទាំងបំផ្លាញ “មុខងារការពារ” នេះ ដែលបង្កជាហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរដល់ជនរងគ្រោះ និងកម្លាំងប្រតិបត្តិករមនុស្សធម៌។ ឧទាហរណ៍៖ បើយើងប្រើប្រាស់បដិរូបខុស នោះភាគីម្ខាងទៀតនឹងចោទប្រកាន់យើងថា ជាការប្រើប្រាស់បន្លំ ឬទុច្ចរិត ដូចជាករណីដែលភាគីម្ខាងទៀតបានចោទថា យើងយកប្រាសាទព្រះវិហារ និងប្រាសាទតាក្របី ធ្វើជាលេនដ្ឋានកងទ័ពជាដើម ។
ដោយឡែក បដិរូប ក៏មានមុខងារជាសញ្ញាសម្គាល់ (Indicative Use) ដែលបង្ហាញសាធារណជនឱ្យបានដឹងថា និមិត្តសញ្ញាកាកបាទក្រហមនេះ គឺសម្គាល់អំពីទំនាក់ទំនងរបស់បុគ្គល យានយន្ត ឬបរិក្ខារផ្សេងៗ ជាមួយចលនាអន្តរជាតិកាកបាទក្រហម និងអឌ្ឍចន្ទក្រហម។ ស្ថាប័ន/អង្គភាព ដែលមានសិទ្ធិប្រើប្រាស់បដិរូបមានតែ ៤គត់ គឺ ICRC, IFRC, សមាគមជាតិ និងសេវាកម្មពេទ្យយោធា ។
ការយកបដិរូបទៅប្រើប្រាស់ខុស (ដូចជាការយកទៅបិទលើគ្លីនិកឯកជន ឱសថស្ថាន នយោបាយ ឬយានយន្តអាជីវកម្មដោយគ្មានការអនុញ្ញាត) គឺជាអំពើ “ល្មើសច្បាប់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ” ទាំងក្នុងកម្រិតជាតិ (ព្រះរាជក្រឹត្យ) និងកម្រិតអន្តរជាតិ (អនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ)។ ការប្រើប្រាស់ខុសនេះ អាចបំផ្លាញ “មុខងារការពារ” ដ៏បរិសុទ្ធ បង្កើតឱ្យមានការភាន់ច្រឡំ និងអាចបង្កើតជាគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតរបស់បុគ្គលិក និងអ្នកស្ម័គ្រចិត្តកាកបាទក្រហមនិងអឌ្ឍចន្ទក្រហម ពេលចុះបំពេញភារកិច្ចនៅលើទីវាល ៕
ចែករំលែកព័តមាននេះ