លាតត្រដាងចារឹកប្រវត្តិសាស្ត្រ ! ភាពស្កឹមស្កៃនៃប្រាសាទ តាព្រហ្ម ដែលធ្វើឱ្យពិភពលោកកោតសរសើរ!
- សៀមរាប
ខេត្តសៀមរាប ៖ អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា បានប្រកាសនាពេលថ្មីៗនេះថា ៖ ប្រាសាទតាព្រហ្ម គឺជាបូជនីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានប្រជាប្រិយភាព និងល្បីល្បាញមួយ ស្ថិតក្នុងតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកអង្គរ ។ ប្រាសាទនេះបង្ហាញពីអច្ឆរិយភាពប្លែកពីគេ តាមរយៈការរួមផ្សំយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះរវាងប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្ថាបត្យកម្ម ធម្មជាតិ និងមុខងារយ៉ាងសំខាន់មួយក្នុងសម័យអង្គរ ។
ក្នុងនោះដែរអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ស្ថិតនៅលើផ្លូវវង់តូច តាមទិសដៅផ្លូវទ្វារជ័យ បន្ទាប់ពីប្រាសាទតាកែវប្រហែល១គីឡូម៉ែត្រ និងមានកំពែងជាប់នឹងកំពែងប្រាសាទបន្ទាយក្តីនៅទិសពាយ័ព្យ ។ ប្រាសាទនេះ បានទាក់ទាញចិត្តភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីតាមរយៈការថែរក្សាគាំពារទុកទម្រង់ដើម ដូចរូបភាពដែលគេបានឃើញ កាលពីជាង១០០ឆ្នាំមុន ដោយមានដើមឈើចាស់ធំៗដូចជា ដើមស្ពង់ និងដើមជ្រៃ ដុះព័ទ្ធរុំស្ទើរតែជាសាច់មួយជាមួយតួប្រាសាទដែលបង្កើតបានជាទេសភាពចម្រុះដ៏អស្ចារ្យរវាងធម្មជាតិ និងសំណង់ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។
ប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមថា «រាជវិហារ» បានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ១១៨៦ នៃគ្រិស្តសករាជ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវម៌ទី៧ តាមរចនាបថបាយ័ន ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គ ក្រោមរូបភាពជាព្រះពោធិសត្វប្រាជ្ញាបារមី (Prajnaparamita) ដែលជាព្រះតំណាងឱ្យប្រាជ្ញាញាណ និងគតិបណ្ឌិតនៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដោយមានរូបព្រះបដិមា បានតម្កល់នៅក្តីកណ្តាល ។ ក្រៅពីមានតួនាទីជាសំណង់សាសនាដ៏ធំមហិមា ប្រាសាទនេះ បើតាមអ្នកស្រាវជ្រាវយល់ថាក៏ជាមណ្ឌលអប់រំបណ្តុះបណ្តាល ដែលមានវិសាលភាពប្រៀបបាននឹងសាកលវិទ្យាល័យដ៏ធំសម្បើមមួយ ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់ព្រះមហាក្សត្រីឥន្ទ្រទេវី ។
ផ្នែកស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទតាព្រហ្មត្រូវបានកសាងឡើងពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម មានកំពែង៥ជាន់ និងប្រាសាទរណបចំនួន៣៩ នៅលើផ្ទៃដីប្រមាណ៦០ហិកតា ដោយកំពែងខាងក្រៅមានទំហំ ៧០០ × ១០០០ ម៉ែត្រ ។
ផ្អែកតាមការស្រាវជ្រាវរបស់លោកបណ្ឌិតស្ថាបត្យជនជាតិបារាំង លោក Olivier CUNIN យល់ថាប្រាសាទនេះបានសាងសង់ឡើងចំនួន៦ ដំណាក់កាល ដោយដំណាក់កាលទី១ គឺជាការកសាងក្តីកណ្តាល និងរោងទងទី១ ខាងក្នុង ហើយដំណាក់កាលបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានបន្ថែម និងកែប្រែដោយព្រះមហាក្សត្រជំនាន់ក្រោយៗ រហូតមានរចនាសម្ព័ន្ធធំទូលាយ និងធំធេង ។ ក្នុងនោះ នៅបន្តចំពីខ្លោងទ្វារខាងកើតនៃកំពែងទី៣ មានអគារខ្វែងស្ថាន ដែលគេហៅថា«សាលរបាំ» ។ នៅផ្នែកខាងជើង និងភាគខាងត្បូងនៅក្នុងកំពែងទី៣នេះ មានសំណង់អគារ ជាច្រើនបានកសាងសម្រាប់ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះគ្រូ និងព្រះរាមរបស់ព្រះរាជា។
បន្ថែមលើនេះ ផ្អែកតាមភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ គឺសិលាចារឹកតាព្រហ្ម លេខបញ្ជី K. 273 (ចារជាភាសាសំស្ក្រឹត មានចំនួន១៤៧ស្លោក ចារក្នុងឆ្នាំ១១៨៦) ដែលត្រូវបានសិក្សា និងប្រែសម្រួលដោយអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិបារាំងលោក George Cœdès បានបញ្ជាក់ថា តំបន់ប្រាសាទនេះ ប្រៀបដូចជា មណ្ឌលធំមួយ ដែលមានសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងរដ្ឋបាលដ៏មានសារសំខាន់នាសម័យអង្គរ ។ សិលាចារឹកនេះ បានកត់ត្រាពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដែនដី ដែលមានអ្នកបម្រើការក្នុងប្រាសាទចំនួន៣,១៤០ភូមិ និងប្រជាជនទទួលបន្ទុកថែទាំប្រាសាទរហូតដល់៧៩,៣៦៥ នាក់ (រួមមានគ្រូចំនួន១៨នាក់ មន្ត្រីចំនួន២,៧៤០ នាក់ ជំនួយការ២,២០២នាក់ និងអ្នករាំរបាំថ្វាយព្រះចំនួន៦១៥នាក់) ព្រមទាំងមានប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ និងភូមិជុំវិញប្រមាណ៨០,០០០នាក់ ដែលធ្វើការផ្គត់ផ្គង់ និងផ្តល់សេវាកម្មផ្សេងៗដល់ប្រាសាទ ។
លើសពីនេះ នៅក្នុងប្រាសាទក៏មានរក្សាទុកនូវទេវទ្រព្យមហាសាល រួមមានចានមាសសរុបទម្ងន់ជាង៥០០គីឡូក្រាម ត្បូងពេជ្រចំនួន៣,៥៣៥ គ្រាប់ គុជខ្យងចំនួន៤០,៦២០គ្រាប់ ត្បូងមានតម្លៃចំនួន៤,៥៤០គ្រាប់ កំណាត់សូត្រចំនួន៥១២ផ្ទាំង ក្លស់៥២៣ ព្រមទាំងស្បៃដែលធ្វើពីកំណាត់នាំចូលពីប្រទេសចិន៨៧៦ផ្ទាំង។
ផ្អែកលើការងារអភិរក្សជាបន្តបន្ទាប់ ប្រាសាទតាព្រហ្មទទួលបានការគាំទ្រ និងសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា និងអង្គការនៃស្ថាប័នបុរាណវិទ្យាឥណ្ឌា (ASI – Archaeological Survey of India) ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ២០០០មកម្ល៉េះ។ ក្រុមការងាររួមអន្តរជាតិនេះ បានអនុវត្តគម្រោងអភិរក្ស និងជួសជុលជាច្រើនដំណាក់កាល ដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍អភិរក្សបែបបច្ចេកទេស និងវិទ្យាសាស្ត្រ តាមរយៈការទល់ទ្រសំណង់ស្ថាបត្យកម្ម និងពង្រឹងគ្រឹះប្រាសាទ ដូចជាការរៀបចំជួសជុលសាលរបាំ (Hall of Dancers) ខ្លោងទ្វារខាងកើត ខ្លោងទ្វារខាងលិច និងរោងទងជុំវិញក្តីកណ្តាល ព្រមទាំងការរៀបចំផ្គុំថ្មឡើងវិញតាមផ្នែកខ្លះនៃសំណង់ ដែលដួលរលំជាដើម ៕
ចែករំលែកព័តមាននេះ