ADផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

Picture

អត្ថាធិប្បាយ៖ សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន និងការស្វែងរកដំណោះស្រាយឱ្យមីយ៉ាន់ម៉ា

1 ខែ មុន
  • ភ្នំពេញ

ភ្នំពេញ​៖ មិនទាន់​ក្លាយជា​ប្រធាន​អាស៊ាន​ពេញលេញ នៅ​ឆ្នាំ​២០២២ ទេ ប៉ុន្តែ​កម្ពុជា តាមរយៈ​សម្តេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន ដែលមាន​រហ័ស្ស​នាម​ថា ​​បុរស​ខ្លាំង…

ភ្នំពេញ​៖ មិនទាន់​ក្លាយជា​ប្រធាន​អាស៊ាន​ពេញលេញ នៅ​ឆ្នាំ​២០២២ ទេ ប៉ុន្តែ​កម្ពុជា តាមរយៈ​សម្តេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន ដែលមាន​រហ័ស្ស​នាម​ថា ​​បុរស​ខ្លាំង បានចាប់ផ្តើម​តួនាទី​ជា​ប្រធាន​អាស៊ាន ជាបណ្តើរៗ ហើយ​បញ្ហាសំខាន់​ចំពោះមុខ និងដំបូងគេ គឺ​ការស្វែងរក​ដំណោះស្រាយ​ឲ្យ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ដើម្បី​បាន​ចូលរួម​ប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន ឲ្យ​គ្រប់​កូរ៉ុម កុងសង់ស៊ីស ១០​ប្រទេស​ឡើងវិញ​។

តាម​បទពិសោធន៍​កន្លងមក ក្នុង​ការចរចា​ស្វែងរក​សន្តិភាព ការបង្រួបបង្រួម​ជាតិ និង​ការដឹកនាំ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេស គឺ​សម្តេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន ពិតជា​អាចធ្វើ​បាន ក្នុងការ​សម្របសម្រួល​ ដើម្បី​នាំ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ចូល​តុ​ប្រជុំ​កំពូល​​អាស៊ាន​ឡើងវិញ ដោយ​ឈរលើ​គោលនយោបាយ​ឈ្នះ​ឈ្នះ​របស់​សម្តេច​តេ​ជោ​​ផ្ទាល់​តែម្តង​។

Picture

​កាលពី​ថ្ងៃទី​២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០២១ ក្នុង​ពិធី​សម្ពោធ​សមិទ្ធផល​នានា នៅ​ខេត្ត​ព្រះសីហនុ សម្តេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន បាន​បង្ហើប​ថា សម្តេច​បាន​អញ្ជើញ​រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា មក​ធ្វើ​ទស្សនកិច្ច នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា នៅ​ថ្ងៃទី៦ និង​ថ្ងៃទី​​៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០២១ ដើម្បី​ពិភាក្សា​ជាមួយ​រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ស្វែងរក​ដំណោះស្រាយ​ឱ្យ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ចូលរួម​កិច្ចប្រជុំ​អាស៊ាន​ឡើងវិញ​។ សម្តេច ក៏​ត្រៀមខ្លួន​ជាស្រេច ដើម្បី​ទៅ​ទស្សនកិច្ច នៅ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ក្នុងនាម​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា បើសិន​មិនអាច​ទៅក្នុង​នាម​ជា​ប្រធាន​អាស៊ាន​បានទេ​។​

​សម្តេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន បាន​បន្ថែមថា សម្តេច​កំពុង​ពិនិត្យមើល ហើយ​ក្នុងជំនួប​តាម​ប្រព័ន្ធ​វិ​ដេ​អូ សម្តេច​ក៏បាន​និយាយ​ជាមួយ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ជប៉ុន។ ​សម្តេច ក៏បាន​ជួប​ជាមួយ​រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​របស់​ឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្ទាល់​នៅ​កម្ពុជា កាលពី​ថ្ងៃទី​១​ធ្នូ ថា​តើ​យើង​គួរ​ទុក​ស្ថានភាព​អាស៊ាន​៩ ឬ​អាស៊ាន ១០? ព្រោះ​កន្លងទៅ ប្រជុំ​អាស៊ាន គឺមាន​អាស៊ាន​តែ​៩ ទេ​។​

​សម្តេច​តេ​ជោ បាន​លើកឡើងថា «​នេះ​ជា​ចំណោទបញ្ហា តើ​យើង​សុខចិត្ត​បំផ្លាញ​ផ្ទះ​របស់ខ្លួន ដើម្បី​តម្រូវ​ចិត្ត​ដៃគូ​ទេ​?​នេះ​ជាស​ញ្ញា​សួរ ដែល​ត្រូវ​យកចិត្តទុកដាក់​។ អាស៊ាន​មិនមែនជា​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ទេ មិនអាច​យក​អាស៊ាន​ទៅ​ប្រៀបធៀប​ជាមួយ​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ទេ​។ ប៉ុន្តែ​អាស៊ាន​អត់​មាន​ទេ​។ អាស៊ាន គឺ​អនុវត្ត​ទៅតាម​គោលការណ៍​កុងសង់ស៊ីស ហើយ​កុងសង់ស៊ីស ត្រូវមាន ១០​ប្រទេស តែបើ​មានតែ​ត្រឹម ៩ ចុះបើ​អត់​មាន​មួយ តើ​វា​យ៉ាងម៉េច​?»​។​

Picture

​សម្តេច​តេ​ជោ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ក៏បាន​បន្តថា «​តើ​យើង​គួរ​ពង្រឹង​ផ្ទះ​ខ្លួនឯង​? ផ្ទះ​វា​មាន​ជើង​សសរ ១០ ឥឡូវ​សសរ​​មួយ​បាក់​។ តើ​ទុក​ឲ្យ​វា​បាត់​អញ្ចឹង ដើម្បី​បំពេញចិត្ត​ដៃគូ​ខាងក្រៅ ឬក៏​ត្រូវ​រៀបចំផ្ទះ​ខ្លួនឯង បើ​ផ្ទះ​ខ្លួនឯង រៀបចំ​មិនបាន អ្វី​ទៅ ដែល​ហៅថា សាមគ្គីភាព ក្នុង​អាស៊ាន ឬ​ម​ជ្ឈ​ភាព​របស់​អាស៊ាន​? នេះ​ជា​ចំណោទបញ្ហា ដែល​ខ្ញុំ​លើក​ជាមួយ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ជប៉ុន ហើយ​ខ្ញុំ​លើក​ជាមួយ​លោកជំទាវ​រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​»​។​

​សូមបញ្ជាក់ថា នៅក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន នៅក្នុង​ប្រទេស​ព្រុយ​ណេ កាលពីខែវិច្ឆិកា ថ្នាក់ដឹកនាំ​អាស៊ាន បាន​ឯកភាព​មិន​អញ្ជើញ មេដឹកនាំ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ​ឱ្យ​ចូលរួម​កិច្ចប្រជុំ​នោះទេ តែ​បានអនុញ្ញាត ឱ្យ​តំណាង​មិនមែន​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល មក​ចូលរួមបាន​​។ ប៉ុន្តែ​​រដ្ឋាភិបាល​មី​យ៉ាន់​ម៉ា មិន​បញ្ជូន​មន្ត្រី​ទៅ​ចូលរួម​ប្រជុំ ដែល​ធ្វើតាម​វិ​ដេ​អូ កាលពី​វិច្ឆិកា​ឡើយ​។​

​មែនទែនទៅ មូលហេតុ​សំខាន់ ដែល​អាស៊ាន ដែលមាន​ប្រទេស​ព្រុយ​ណេ ជា​ប្រធាន មិន​អញ្ជើញ​ឲ្យ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ចូលរួម​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន លើក​នេះ ដោយសារតែ​មេដឹកនាំ​យោធា​មី​យ៉ាម៉ា ដឹកនាំ​ដោយ​លោកឧត្តមសេនីយ៍​ មីន អ៊ុង​លាំង មិនធ្វើតាមការសន្យា ក្រោយពីបានធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ កាលពី​ថ្ងៃទី​១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០២១ ដណ្តើម​អំណាច​ពី​លោកស្រី អ៊ុង ស៊ាន​ស៊ូ​ជី ហើយ​ចាប់​លោកស្រី រួមទាំង​សកម្មជន​នយោបាយ​ជាច្រើន​ទៀត ឃុំឃាំង និង​កាត់ទោស​។ ក្នុងនោះ ក៏មាន​បាតុកម្ម​តវ៉ាជាហូរហែ ​ចាប់តាំងពី​ក្រុម​យោធា ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ ឡើងកាន់​អំណាច បណ្តាល​ឲ្យ​ស្លាប់​ និងរបួស​បាតុករ​​ជាច្រើន​។​

​កាលពី​ថ្ងៃទី​២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ​២០២១ មេដឹកនាំ​អាស៊ាន បាន​ចូលរួម​កិច្ចប្រជុំ​ពិសេស នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយមាន​ទាំង​ការចូលរួម​ពី​ឧ​ត្ត​ម​សេនីយ៍​យោធា​ភូមា លោក មីន អ៊ុង​លាំង អគ្គមេបញ្ជាការ​កងទ័ព​ជាតិ​ភូមា ដើម្បី​ព្យាយាម​រក​ផ្លូវ​ ជួយ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​វិបត្តិ​នៅ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​។

​កិច្ចប្រជុំ​កាលណោះ បានសម្រេច​នូវ​ប៉ុន្មាន​ចំណុច ដើម្បី​ឲ្យ​មេ​រដ្ឋប្រហារ​យោធា​មី​យ៉ាន់​ម៉ា អនុវត្ត ក្នុង​បំណង ជួយ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ទោះបី​អាស៊ាន មាន​ទម្លាប់ មិន​លូកដៃ​ចូល​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង​នៃ​ប្រទេស​សមាជិក​នីមួយៗ ក៏ដោយ​។ ប៉ុន្តែ​មកដល់​ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០២១ ដំណោះស្រាយទាំង​​ប៉ុន្មាន​ចំណុច​របស់​អាស៊ាន លើ​បញ្ហា​មី​យ៉ាន់​ម៉ា មិនត្រូវ​បាន​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព មីន អ៊ុង​លាំង យកទៅអនុវត្ត និង​ដោះស្រាយ ដើម្បី​សម្រាល​ស្ថានការណ៍​ឡើយ ខណៈដែល​លោកស្រី អ៊ុង សាន​ស៊ូ​ជី ក៏​បន្ត​ជាប់ឃុំ​ឃាំង និង​ត្រូវ​តុលាការ​កាត់ទោស​​ក្នុង​សំណុំរឿង​ជាច្រើន​។​

Picture

​យ៉ាងណា​ក៏ដោយចុះ យើង​ដឹង​រួចមកហើយ​ថា សម្ដេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន ជា​ស្ថាបនិក ក្នុងការ​បង្រួបបង្រួម​ជាតិ ឆ្លងកាត់​ការចរចា ពិសេស​ពាក់ព័ន្ធ​ការចរចា ដើម្បី​បញ្ចប់សង្គ្រាម នៅ​កម្ពុជា តាំងពី​ចរចា​ជាមួយ​សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ឈានទៅដល់​ត្រីភាគី ដើម្បី​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស ថ្ងៃ​២៣​តុលា ឆ្នាំ​១៩៩១ រួមទាំង​ចរចា​ជាមួយ​ក្រុមខ្មែរក្រហម ឈានដល់​ការផ្តាច់​ឫសគល់​ទាំងស្រុង​របស់​ក្រុមខ្មែរក្រហម នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨ ក្រោម​នយោបាយ​ឈ្នះ​ឈ្នះ រួមទាំង​ការចរចា​ដោះស្រាយ​វិបត្តិ​នយោបាយ​ជាច្រើន​ទៀត តាំងពី​ជាមួយ​គណបក្ស​ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និង​ចុងក្រោយ​ជាមួយ​អតីត​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ ជាដើម​។​

​សម្តេច​តេ​ជោ ក៏បាន​ទម្លាយ​រឿង​មួយ​ជា​សាធារណៈ​ ពាក់ព័ន្ធ​ប្រវត្តិ​នៃ​ការចរចា​ទាំងឡាយ នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា មុន​ឈានដល់​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស ថ្ងៃ​២៣​តុលា ឆ្នាំ​១៩៩១​។ សម្ដេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន បាន​លើកឡើងថា កិច្ចចរចា​ទាំងឡាយ មិនដែល​សម្រេចបាន​ល​ទ្ធ​ផល តាម​ការជជែក​ពិភាក្សា​ផ្លូវការ (​លើ​តុ​) នោះទេ ពោល​ភាគច្រើន លទ្ធផល​ដែល​សម្រេចបាន គឺ​កើតចេញពី​ការចរចា​ក្រៅផ្លូវការ ដែល​សម្ដេច​ហៅថា ជាការ​ងារ​ក្រោម​តុ​។ ​

​និយាយ​ពី​វិបត្តិ​នៅ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ឬ​ភូមា ជា​ជម្លោះជាតិសាសន៍​រួម​ជាតិ ហើយក៏​មាន​ជនជាតិភាគតិច​ច្រើន​អម្បូរ​ថែមទៀត​។ ប៉ុន្តែ​មិន​ថា ជាតិ​សាសន៍​ណា ឬ​ជាតិ​សាសន៍​ណា ហើយ​សូម្បីតែ​រវាង​ក្រុម​ឧ​ត្ត​ម​សេនីយ៍​យោធា តាំងពី​លោក ថេ​ន សេន បន្ត​ដល់​លោក មីន អ៊ុង​លាំង ក៏ដូចជា ក្រុម​ប្រជាធិបតេយ្យ ដឹកនាំ​ដោយ​លោកស្រី អ៊ុង ស៊ាន​ស៊ូ​ជី គឺ​ធ្វើ​នយោបាយ ក៏​ដើម្បី​តែ​ជាតិ​មាតុភូមិ និង​ដើម្បី​ប្រជាជន នៅ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ដែលជា​គោលដៅ​រួម​។ ចុះ​ពេលនេះ ប្រទេស​កើត​លុក​យុគ វឹកវរ សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ថ្កោលទោស ដាក់ទណ្ឌកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច ហើយ​ចុង​ក្រោយនេះ អាស៊ាន ក៏​លែង​ឲ្យ​ចូលរួម​ប្រជុំ​ថែមទៀត តើ​ឈ្លោះ​គ្នា ដើម្បី​អ្វី​? យក​អំណាច​មក​ដើម្បី​អ្វី​? បើ​ប្រទេស​វឹកវរ រក​សុខ​មិនឃើញ តើ​អាចដឹកនាំ និង​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេស​តាម​វិធី​ណា​?

Picture

​ជម្លោះផ្ទៃក្នុង​រវាង​ជាតិ​សាសន៍​ឯង រវាងាខ្មែរ និងខ្មែរ តាំងពី​សម័យ​កាលបុរាណ បន្តដល់រដ្ឋប្រហារ ថ្ងៃ១៨មីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ក្រោយមក ក៏ខ្មែរ​ក្រហម វាយដណ្តើម​កាន់កាប់កម្ពុជា នៅថ្ងៃទី១៧មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ នៅ​ខ្មែរក្រហម កាន់អំណាច​ ក៏ខ្មែរ​មិនបានសុខឡើយ។ ច្បាំងគ្នាឯងផង សម្លាប់ជាតិសាសន៍ឯងផង។ រហូតដល់​ដួលរលំ នៅ​ថ្ងៃ៧មករា ឆ្នាំ​១៩៧៩ ក៏នៅតែប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមខ្មែរគ្នា​ឯង ហើយ​ឈាន​ដល់​ចុះកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ​១៩៩១ និងរៀបចំ​​ការបោះឆ្នោត ឆ្នាំ​១៩៩៣ ក៏មិនស្ងប់។ ​​ក្រោយមក ខ្មែរក្រហម វិល​​ទៅ​តស៊ូ​​ក្នុងព្រៃ​វិញ ក៏នៅតែមានការប្រយុទ្ធគ្នា រហូតដល់​​ថ្ងៃទី​២៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៩៨ ទើប​សម្តេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន បញ្ចប់សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​ទាំងស្រុង នៅកម្ពុជា តាមរយៈ​ការរំលាយ​អង្គការ​ចាត់តាំង​ខ្មែរក្រហម ក្រោម​នយោបាយ​ឈ្នះ​ឈ្នះ​របស់​សម្តេច​។

​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា​ទាំងអស់ ដែល​សម្តេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន បាន​ចូលរួម​ចរចា និង​ដឹកនាំ​ប្រទេស ឈានដល់​សុខ​សន្តិភាព និង​ការអភិវឌ្ឍន៍​ ដូច​​សព្វថ្ងៃនេះ ច្បាស់​ណាស់​ថា សម្តេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន ក្នុងនាម​ជា​មេដឹកនាំ​អាស៊ាន នៅឆ្នាំ២០០២ ឆ្នាំ២០១២ និងលើកទី៣ នៅ​ឆ្នាំ​២០២២ អាច​នឹង​ស្វែងរក​ដំណោះស្រាយ​ដល់​​មី​យ៉ាន់​ម៉ា។ នោះ​​​គឺ​​​​បើ​​​​ថា មិន​បាន​បញ្ចប់​​ជម្លោះផ្ទៃក្នុង​មី​យ៉ាន់​ម៉ាទាំងស្រុង​ ក៏​យ៉ាងហោចណាស់ បុរសខ្លាំង​កម្ពុជា នឹង​នាំ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា វិល​ចូល​តុ​ប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន​​ឡើងវិញ នៅ​ឆ្នាំ​២០២២ ជាមិ​ន​ខាន​​​។

ប៉ុន្តែ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​ខ្លួនឯង ក៏ត្រូវ​ជួយ​ខ្លួនឯង​ដែរ​។ មានតែ​ការចរចា និង​ការរួបរួម ដោយ​តម្កល់​ផលប្រយោជន៍​ជាតិ និង​ប្រជាជន​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ជាធំ​ប៉ុណ្ណោះ ទើប​ទទួលបាន​សុខសន្តិភាព និង​ការអភិវឌ្ឍន៍ ហើយ​កម្ពុជា អាចជា​គំរូ​មួយ សម្រាប់​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ក្នុងការ​សាកល្បង​ដោះស្រាយ​វិបត្តិ​ផ្ទៃក្នុង​របស់ខ្លួន តាមរយៈ​នយោបាយ​ឈ្នះ​ឈ្នះ​របស់​សម្តេច​តេ​ជោ ហ៊ុន សែន​៕​

Picture
Picture