អ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ៖ កៅអីនៅUN ពុំមែនកៅអីនៅហាងកាហ្វេ ចេះតែចង់អង្គុយ អាចអង្គុយបាននោះទេ !
- ភ្នំពេញ
រាជធានីភ្នំពេញ ៖ លោកបណ្ឌិត ឥន សុផល សាស្ត្រាចារ្យ និងជាអ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយបានលើកឡើងថា កៅអីនៅ UN ពុំមែនកៅអី នៅហាងកាហ្វេ ចេះតែចង់អង្គុយអាចអង្គុយបាននោះទេ ! ។
ការលើកឡើងរបស់លោកបណ្ឌិត បន្ទាប់ពីក្រុមលោក សម រង្ស៊ី នៅក្រៅប្រទេសបានកំពុងស្រែកស្តែងៗថា នឹងធ្វើការផ្លាស់ប្តូរកៅអីរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានៅអង្កកាសហប្រជាជាតិ ។
លោកបណ្ឌិតបានលើកបណ្តាញសង្គម នៅថ្ងៃទី២៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ថា មុននឹងទទួលបានកៅអី (សមាជិក) UN ត្រូវបង្កើតរដ្ឋជាមុន ហើយបើចង់បង្កើតរដ្ឋ ត្រូវមានធាតុផ្សំអ្វីខ្លះ? លោកបណ្ឌិតថា យោងតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ភាពជារដ្ឋ (Statehood) មានធាតុផ្សំមូលដ្ឋានចំនួន៤ ដែលចែងក្នុងមាត្រា១ នៃអនុសញ្ញាម៉ុងតេវីដេអូ ស្តីពីសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋ ឆ្នាំ១៩៣៣ ធាតុផ្សំទាំងនោះរួមមាន៖
១-មានប្រជាជនអចិន្ត្រៃយ៍ (Permanent population) ។
២-មានដែនដីកំណត់បាន (Defined territory)មានន័យថា មានព្រំដែនច្បាស់លាស់ ។
៣-មានរដ្ឋាភិបាល (Government) ដែលអាចគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលសាធារណៈ។៤.មានសមត្ថភាពបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយរដ្ឋដទៃ (Capacity to enter into relations with other States)។
លោកបណ្ឌិតបានលើកឡើងទៀតថា បន្ទាប់ពីបានបង្កើតរដ្ឋ តើរដ្ឋនោះត្រូវឆ្លងកាត់អ្វីខ្លះ ដើម្បីក្លាយទៅជាសមាជិកUN?
លោកបណ្ឌិតរៀបរាប់ថា មានរដ្ឋហើយ មិនប្រាកដថា មានកៅអីនៅUNនោះទេ លុះត្រាតែបំពេញលក្ខខណ្ឌក្នុងមាត្រា៤ នៃធម្មនុញ្ញ UN និងទទួលបានអនុសាសន៍ពីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ បន្ទាប់មកការអនុម័តពីមហាសន្និបាត ។ ការមានលក្ខណៈជារដ្ឋ មិនធ្វើឱ្យក្លាយជាសមាជិកដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ ។ លក្ខខណ្ឌសម្រាប់ចូលជាសមាជិក UN យោងតាមមាត្រា៤ កថាខណ្ឌ១ មានលក្ខខណ្ឌចំនួន៥៖
១-អ្នកដាក់ពាក្យស្នើសុំចូលជាសមាជិក UN ត្រូវមានឋានៈជារដ្ឋ មិនមែនជាអង្គការ ឬក្រុមនយោបាយទេ ។
២-២-ជារដ្ឋស្រឡាញ់សន្តិភាព ប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងគោលបំណងសន្តិភាពរបស់ UN។
២-ទទួលយកកាតព្វកិច្ចក្នុងធម្មនុញ្ញ ប្រកាសជាផ្លូវការថា ខ្លួនព្រមទទួលកាតព្វកិច្ចដែលធម្មនុញ្ញ UN កំណត់ ។
២-៤-មានសមត្ថភាពអនុវត្តកាតព្វកិច្ច អាចបំពេញកាតព្វកិច្ចទាំងនោះបាន តាមការវាយតម្លៃរបស់ UN។
៥-មានឆន្ទៈអនុវត្តកាតព្វកិច្ចមានបំណង និងការប្តេជ្ញាអនុវត្តកាតព្វកិច្ចទាំងនោះ។
លោកបណ្ឌិយបញ្ជាក់ថា «លក្ខខណ្ឌទាំងនេះ ជាមូលដ្ឋានច្បាប់សម្រាប់ការវាយតម្លៃពាក្យសុំចូលជាសមាជិក» ។
ជមួយគ្នានោះដែរ លោកបណ្ឌិតក៏លើកឡើងថា នីតិវិធីចូលជាសមាជិក UNថា ជំហានទី១៖ ដាក់ពាក្យទៅអគ្គលេខាធិការ UN រដ្ឋត្រូវដាក់ពាក្យសុំចូលជាសមាជិក ដោយភ្ជាប់សេចក្តីប្រកាសជាផ្លូវការថា ខ្លួនទទួលយកកាតព្វកិច្ចក្នុងធម្មនុញ្ញ UN។ អគ្គលេខាធិការបញ្ជូនពាក្យនោះទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ។
ជំហានទី២៖ ពិនិត្យពាក្យសុំ ជាទូទៅ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបញ្ជូនពាក្យទៅគណៈកម្មាធិការទទួលសមាជិកថ្មី ដែលមានតំណាងពីសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាទាំង១៥ ដើម្បីពិនិត្យ និងរាយការណ៍លទ្ធផល។ ក្រុមប្រឹក្សាអាចសម្រេចប្រើរបៀបផ្សេងបាន។
ជំហានទី៣៖ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបោះឆ្នោតផ្តល់អនុសាសន៍ ត្រូវបំពេញលក្ខខណ្ឌទាំងពីរខាងក្រោម៖
• ទទួលបានសំឡេងគាំទ្រ យ៉ាងតិច៩ ក្នុងចំណោម១៥។
• គ្មានសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ណាមួយបោះឆ្នោតប្រឆាំង (វេតូ)។ សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ទាំង៥ គឺ ចិន បារាំង រុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិក។
ការបោះឆ្នោត អនុបវាទ របស់សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ មិនមែនជាវេតូទេ។ ឧទាហរណ៍ បើមានសំឡេងគាំទ្រ៩ ហើយសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ម្នាក់អនុបវាទ ការផ្តល់អនុសាសន៍នៅតែអាចអនុម័តបាន បើគ្មានសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ផ្សេងទៀតប្រឆាំង។
ជំហានទី៤៖ មហាសន្និបាតបោះឆ្នោតអនុម័ត បន្ទាប់ពីទទួលអនុសាសន៍វិជ្ជមានពីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ មហាសន្និបាតពិនិត្យ និងបោះឆ្នោត។ ត្រូវមានសំឡេងគាំទ្រ យ៉ាងតិច២ភាគ៣ នៃសមាជិកដែលមានវត្តមាន និងបោះឆ្នោត។
ជំហានទី៥៖ សមាជិកភាពចូលជាធរមាន រដ្ឋនោះក្លាយជាសមាជិក នៅថ្ងៃដែលមហាសន្និបាតអនុម័តសេចក្តីសម្រេចទទួលចូល ហើយអគ្គលេខាធិការជូនដំណឹងទៅរដ្ឋនោះ ៕
ចែករំលែកព័តមាននេះ